Yapay Zekâ Vergi Denetiminde Sahaya İndi: Naylon Faturada Yeni Dönem

Yapay Zekâ Vergi Denetiminde Sahaya İndi: Naylon Faturada Yeni Dönem

Türkiye’de kayıt dışı ekonomiyle mücadelede uzun süredir konuşulan ama ilk kez bu ölçekte uygulamaya geçen bir adım atıldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı, kamuoyunda “naylon fatura” olarak bilinen sahte belge düzenlenmesine karşı yapay zekâ destekli KAŞİF uygulamasını devreye aldı. Artık vergi denetimi sadece geçmişe bakan bir mekanizma değil; anlık, dinamik ve öğrenen bir yapıya kavuştu.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın bugüne kadar kullandığı SARP ve RİTAP gibi kural tabanlı sistemler, belirli eşiklere ve ön tanımlara dayanıyordu. KAŞİF ise bu alışılmış denetim anlayışını kökten değiştiriyor. Önceden tanımlanmış kurallara ihtiyaç duymadan, makine öğrenmesi sayesinde mükellef davranışlarını izliyor, değişimleri algılıyor ve riskleri kendiliğinden tespit ediyor. Kısacası sistem, denetimi insan refleksinden çıkarıp algoritmik sezgiye teslim ediyor.

Günde yaklaşık 4 milyon mükellefin analiz edilmesi, işin ciddiyetini ortaya koyuyor. Fatura hareketlerinden çalışan sayısına, işletme kapasitesinden ithalat–ihracat verilerine kadar onlarca başlık aynı anda değerlendiriliyor. Bu kadar büyük bir veri yığınının insan eliyle kontrol edilmesi zaten mümkün değildi. KAŞİF, tam da bu noktada devreye giriyor.

Uygulamanın daha ilk günlerinde ortaya çıkan sonuçlar ise çarpıcı. Kurulduğu gün hiç alımı olmadan fatura düzenleyen şirketler, birkaç gün içinde milyonlarca liralık sahte belge kesen yapılar, tek bir kişi adına farklı vergi dairelerinde kurulan zincir şirketler… Hatta son üç ayda kurulup 276 milyar liralık fatura düzenleyen 2 bin 550 mükellefin gerçek bir faaliyeti olmadığı tespit edildi. Bu rakamlar, sorunun ne kadar büyük olduğunu gözler önüne seriyor.

En önemli nokta şu: Artık “nasıl olsa fark edilmez” dönemi kapanıyor. Riskli mükellefler anında Vergi Denetim Kurulu’na sevk ediliyor, vergi daireleri yoklama yapıyor ve sahte belge amacıyla kurulan mükellefiyetler hızla kapatılıyor. Yani tespit ile işlem arasındaki süre kısalıyor; caydırıcılık artıyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in de altını çizdiği gibi, kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir döneme girildi. Bu sadece vergi toplamakla ilgili değil; adil rekabet, dürüst mükellefin korunması ve ekonomik düzenin sağlığı ile ilgili bir mesele.

Bugün vergisini zamanında ödeyen, kurallara uyan işletmelerin en büyük şikâyeti, haksız rekabetti. KAŞİF gibi sistemler, işte tam bu noktada devreye girerek “dürüst olanın yalnız olmadığı” mesajını veriyor.

Sonuç olarak; yapay zekâ artık sadece teknoloji şirketlerinin değil, vergi idaresinin de en güçlü silahı. Mükellefler için mesaj net:
Kayıt içinde kalan kazanır, kayıt dışına çıkan artık saklanamaz.